Với người thi khối B, chứng chỉ tiếng Anh chỉ đáng đầu tư khi trường bạn nhắm có dùng nó trong xét tuyển ngành sức khoẻ, và nên thi xong trước lớp 12 để không chiếm thời gian ôn Toán, Hoá, Sinh. Lý do chuyện này được đặt ra là kỳ thi tốt nghiệp chỉ cho chọn hai môn tự chọn; khi đã dành cả hai chỗ cho Hoá và Sinh, Tiếng Anh không còn được thi, và chứng chỉ trở thành con đường duy nhất để tiếng Anh của bạn được tính.
Bài này giúp bạn quyết định có nên thi chứng chỉ hay không, nếu thi thì chọn thời điểm nào, ôn ra sao để khối B không bị hổng, và vì sao tiếng Anh vẫn quan trọng với người học y dù không có chứng chỉ. Cách mỗi trường sử dụng chứng chỉ thay đổi theo năm, nên mọi quyết định cần dựa trên đề án tuyển sinh năm dự tuyển.
Vì sao người thi khối B phải tính chuyện chứng chỉ
Theo cách tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT từ năm 2025, thí sinh thi Toán, Ngữ văn và hai môn tự chọn. Tiếng Anh không còn là môn bắt buộc. Người muốn xét tổ hợp Toán – Hoá – Sinh gần như chắc chắn chọn Hoá và Sinh làm hai môn tự chọn, nên điểm thi Tiếng Anh không tồn tại trong hồ sơ của họ.
Trong khi đó, một số ngành khối sức khoẻ ở một số trường có nhận thêm tổ hợp có Tiếng Anh, như Toán – Sinh – Tiếng Anh hay Toán – Hoá – Tiếng Anh, hoặc có phương thức xét tuyển kết hợp chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế với điểm thi hay học bạ. Muốn dùng những đường này mà không thi Tiếng Anh ở kỳ tốt nghiệp, bạn cần một chứng chỉ được trường chấp nhận, nếu trường cho phép quy đổi.
Nói cách khác, chứng chỉ là cách mở thêm cửa, không phải điều kiện bắt buộc để học y. Nhiều người vào ngành sức khoẻ chỉ bằng tổ hợp B00 và không có chứng chỉ nào. Câu hỏi đúng là: trong danh sách trường của bạn, có cửa nào mà chứng chỉ mở ra không, và cửa đó có đáng với thời gian bạn bỏ ra không.
Các cách trường có thể dùng chứng chỉ ngoại ngữ
Bảng dưới liệt kê những cách sử dụng thường gặp trong đề án tuyển sinh của các trường đại học nói chung. Trường nào dùng cách nào, cho ngành nào, mức nào, chỉ đề án năm đó trả lời được.
| Cách sử dụng | Nghĩa là gì | Cần kiểm gì trong đề án |
|---|---|---|
| Quy đổi thành điểm môn Tiếng Anh trong tổ hợp | Chứng chỉ thay cho điểm thi Tiếng Anh khi xét tổ hợp có môn này | Loại chứng chỉ được nhận, mức tối thiểu, bảng quy đổi, ngành nào áp dụng |
| Xét tuyển kết hợp | Chứng chỉ đi kèm điểm thi hoặc học bạ các môn khác trong một phương thức riêng | Điều kiện học lực, các môn đi kèm, chỉ tiêu dành cho phương thức |
| Điểm cộng hoặc ưu tiên | Chứng chỉ được cộng một phần điểm vào tổng xét tuyển | Mức cộng, giới hạn tổng điểm cộng theo quy chế, đối tượng áp dụng |
| Miễn thi môn Ngoại ngữ ở kỳ tốt nghiệp | Chỉ áp dụng khi bạn chọn Ngoại ngữ làm môn thi | Với người đã chọn Hoá và Sinh, cách này thường không liên quan |
Chú ý rằng quy chế tuyển sinh có thể đặt giới hạn cho tổng điểm cộng và điểm ưu tiên, và quy định này có thể thay đổi giữa các năm. Một chứng chỉ có giá trị lớn ở trường này có thể gần như không có tác dụng ở trường khác.
Năm câu hỏi trước khi quyết định thi chứng chỉ
Trả lời lần lượt các câu dưới đây, tốt nhất là ghi ra giấy cùng với tên các trường bạn quan tâm:
- Trong danh sách trường và ngành của bạn, có trường nào dùng chứng chỉ ngoại ngữ cho ngành sức khoẻ không, theo đề án gần nhất?
- Nếu có, mức chứng chỉ yêu cầu là bao nhiêu, và với trình độ tiếng Anh hiện tại, bạn cần bao nhiêu thời gian để đạt mức đó?
- Thời gian đó lấy từ đâu: từ lớp 10, 11 khi áp lực khối B còn nhẹ, hay phải lấy từ lớp 12?
- Chứng chỉ thi xong còn hiệu lực tới thời điểm xét tuyển không?
- Nếu không có chứng chỉ, bạn vẫn có những đường nào vào ngành mình muốn, và những đường đó có đủ không?
Nếu câu một là "không", hoặc câu ba là "phải lấy từ lớp 12" trong khi khối B còn nhiều chỗ hổng, thời gian thường nên dành cho khối B. Nếu câu một là "có" và bạn đã có nền tiếng Anh khá, chứng chỉ là một khoản đầu tư hợp lý.
Nên trả lời bộ câu hỏi này hai lần: một lần ở lớp 10 hoặc đầu lớp 11 để lên kế hoạch, một lần nữa khi các trường công bố đề án của năm bạn dự tuyển. Đề án có thể đổi giữa các năm, nên điều đúng lúc bạn lên kế hoạch chưa chắc còn đúng khi nộp hồ sơ. Nếu đề án mới bỏ phương thức dùng chứng chỉ, chứng chỉ của bạn vẫn còn giá trị cho việc học sau này, nhưng đừng để cả kế hoạch ôn phụ thuộc vào một phương thức có thể thay đổi.
Chọn loại chứng chỉ và để ý thời hạn
Chỉ thi loại chứng chỉ có trong danh sách trường chấp nhận. Các trường thường nêu rõ tên chứng chỉ quốc tế được nhận, ví dụ IELTS hay TOEFL iBT, và có trường nhận cả chứng chỉ theo khung năng lực ngoại ngữ dùng cho Việt Nam. Thi một loại không có trong danh sách là phí công.
Kiểm thời hạn hiệu lực. Nhiều chứng chỉ quốc tế được coi là còn hiệu lực trong một khoảng thời gian tính từ ngày thi, phổ biến là hai năm, và trường thường yêu cầu chứng chỉ còn hạn tính đến một mốc cụ thể. Thi quá sớm, như đầu lớp 10, có thể hết hạn trước khi xét tuyển.
Chọn dạng thi hợp với mình. Một số chứng chỉ có cả dạng thi trên giấy và trên máy tính. Dạng nào cũng được nếu trường chấp nhận; chọn dạng bạn thoải mái hơn và đã luyện quen.
Không cần chạy theo mức cao nhất. Mục tiêu là đạt mức đủ để dùng trong xét tuyển ở trường mình nhắm. Thời gian ôn để tăng thêm một mức ở trên ngưỡng đó thường đáng dành cho khối B hơn.
Đăng ký thi ở đơn vị được uỷ quyền. Chỉ đăng ký qua đơn vị tổ chức chính thức của chứng chỉ. Cảnh giác với nơi hứa "bảo đảm điểm" hay "chứng chỉ nhanh không cần thi".
Thời điểm thi: lớp 10, 11 hay hè lớp 11
Với người thi khối B, lớp 12 là năm nên dành gần như trọn cho Toán, Hoá, Sinh và Ngữ văn. Vì thế thời điểm thi chứng chỉ hợp lý thường là cuối lớp 11 hoặc hè lớp 11 lên lớp 12, khi tiếng Anh trên lớp đã đủ nền và chứng chỉ vẫn còn hiệu lực tới mùa xét tuyển.
Người có nền tiếng Anh tốt từ sớm có thể ôn rải rác từ lớp 10, thi thử để biết trình độ, rồi thi chính thức vào khoảng lớp 11. Người nền còn yếu nên tính kỹ: nếu cần rất nhiều thời gian mới đạt mức trường yêu cầu, có thể khoản đầu tư này không cân với lợi ích, nhất là khi các đường xét tuyển không cần chứng chỉ vẫn mở.
Một chiến lược an toàn là thi sớm một lần trong khoảng lớp 11 để có kết quả, và giữ khả năng thi lại một lần nữa vào hè nếu chưa đạt mức mong muốn. Tránh để tới học kỳ hai lớp 12 mới thi lần đầu, vì lúc đó áp lực ôn khối B lớn nhất và chậm một đợt là mất cơ hội nộp hồ sơ.
Ôn song song mà không làm hổng khối B
Nguyên tắc là tiếng Anh đi theo nhịp đều và ngắn, khối B giữ những khối thời gian dài. Ôn tiếng Anh hợp với những khoảng thời gian vụn: nghe trên đường đi học, đọc một bài ngắn trước khi ngủ, học từ vựng trong lúc chờ. Còn Toán, Hoá, Sinh cần ngồi vào bàn với giấy nháp và sự tập trung liền mạch.
Ví dụ giả định: một học sinh lớp 11 dành bốn buổi tối mỗi tuần cho khối B, mỗi buổi khoảng hai giờ, và thêm ba mươi đến bốn mươi phút tiếng Anh mỗi ngày chia thành hai phần: nghe trên đường và đọc buổi tối. Cuối tuần có một buổi luyện viết hoặc nói. Sáu tháng trước ngày thi chứng chỉ, bạn ấy làm đề thử mỗi tháng một lần để biết đang ở đâu.
Có thể tận dụng chỗ giao nhau giữa hai mảng: đọc các bài tiếng Anh ngắn về khoa học, sinh học, sức khoẻ vừa luyện đọc vừa làm quen từ vựng ngành. Nhưng đừng biến việc ôn tiếng Anh thành học thuật ngữ y khoa chuyên sâu; mục tiêu ở giai đoạn này là kỹ năng ngôn ngữ chung để đạt chứng chỉ.
Khi thấy điểm các môn khối B bắt đầu đi xuống vì tiếng Anh chiếm quá nhiều thời gian, đó là lúc dừng lại cân nhắc. Chứng chỉ là cửa phụ; khối B mới là cửa chính của đa số người thi ngành sức khoẻ.
Tiếng Anh vẫn cần cho người học y, dù không có chứng chỉ
Kể cả khi không dùng chứng chỉ để xét tuyển, tiếng Anh vẫn là kỹ năng có giá trị lâu dài với người theo ngành sức khoẻ. Nhiều giáo trình, hướng dẫn chuyên môn và nghiên cứu y học được viết bằng tiếng Anh. Nhiều thuật ngữ y khoa có gốc Latin hoặc Hy Lạp, và người đã quen tiếng Anh nhận ra cấu trúc của chúng nhanh hơn.
Nhiều trường đại học có chuẩn đầu ra ngoại ngữ đối với sinh viên, nghĩa là trước khi tốt nghiệp bạn cần đạt một trình độ nhất định. Các chương trình sau đại học, học tập ở nước ngoài hay hội thảo chuyên môn cũng đòi tiếng Anh. Duy trì tiếng Anh đều đặn từ phổ thông giúp những năm sau nhẹ hơn.
Vì vậy, ngay cả khi bạn quyết định không thi chứng chỉ, đừng bỏ hẳn tiếng Anh trong lớp 12. Mười lăm, hai mươi phút mỗi ngày đủ để không quên những gì đã học, và để sẵn sàng khi bước vào đại học.
Một cách giữ tiếng Anh nhẹ nhàng trong lớp 12 là gắn nó vào việc ôn Sinh: thỉnh thoảng đọc một đoạn giải thích ngắn bằng tiếng Anh về chủ đề bạn vừa học bằng tiếng Việt, như phân bào hay hệ tuần hoàn. Bạn đã hiểu nội dung nên chỉ phải tập trung vào ngôn ngữ, vừa ôn lại kiến thức vừa làm quen từ vựng sẽ gặp ở đại học.
Câu hỏi thường gặp
Không có chứng chỉ tiếng Anh có học y được không?
Có. Tổ hợp Toán – Hoá – Sinh vẫn là đường vào phổ biến của khối sức khoẻ và không cần chứng chỉ. Chứng chỉ chỉ mở thêm một số phương thức hoặc tổ hợp ở những trường có dùng, theo đề án tuyển sinh từng năm.
Chứng chỉ nào được các trường y – dược chấp nhận?
Mỗi trường tự quy định danh sách và mức tối thiểu trong đề án tuyển sinh. Các chứng chỉ quốc tế phổ biến hay được nhắc tới, nhưng danh sách cụ thể, mức điểm và bảng quy đổi phải đọc trong đề án của trường, năm bạn dự tuyển.
Thi chứng chỉ từ lớp 10 có lợi không?
Có lợi để biết trình độ và làm quen dạng thi, nhưng cần kiểm thời hạn hiệu lực. Nếu chứng chỉ hết hạn trước thời điểm xét tuyển, bạn sẽ phải thi lại. Nhiều bạn chọn thi thử sớm và thi chính thức vào khoảng lớp 11.
Có nên chọn Tiếng Anh làm môn thi tốt nghiệp thay cho Sinh hoặc Hoá không?
Nếu bạn muốn xét tổ hợp B00 thì cần cả Hoá và Sinh. Bỏ một trong hai môn để thi Tiếng Anh nghĩa là bạn chỉ còn các tổ hợp có Tiếng Anh, và phải kiểm xem ngành, trường mình muốn có nhận tổ hợp đó không. Quyết định này nên làm sau khi đọc kỹ đề án.
Ôn chứng chỉ có giúp được môn nào trong khối B không?
Trực tiếp thì không, nhưng kỹ năng đọc hiểu nhanh và thói quen đọc tài liệu khoa học bằng tiếng Anh có ích khi học đại học. Với đề thi tốt nghiệp các môn khối B, thời gian ôn chuyên cho từng môn vẫn là quan trọng nhất.
Đã có chứng chỉ rồi thì lớp 12 có cần học tiếng Anh nữa không?
Vẫn nên giữ một ít mỗi ngày để không mai một, và vì tiếng Anh trên lớp vẫn có trong kết quả học tập. Không cần ôn nặng như trước, thời gian chính dành cho khối B.