Điểm chuẩn của một năm chỉ cho bạn biết người trúng tuyển cuối cùng năm đó đạt bao nhiêu điểm, theo cách tính của năm đó. Muốn dùng nó để đặt nguyện vọng, bạn cần xem ít nhất ba năm gần nhất, đưa mọi con số về cùng phương thức, cùng tổ hợp, cùng thang điểm, rồi nhìn khoảng dao động thay vì một con số. Sau đó so điểm dự kiến của mình với khoảng ấy để chia nguyện vọng thành nhóm vững, nhóm vừa sức và nhóm thử sức.
Bài này đi qua từng bước, với ví dụ giả định, không dùng điểm thật của trường nào. Điểm chuẩn thật của từng ngành, từng trường bạn tra trên trang chính thức của trường và cổng thông tin tuyển sinh của Bộ GD&ĐT. Quy chế và cách tính có thể đổi theo năm, nên khi đặt nguyện vọng thật, căn cứ cuối cùng là quy chế tuyển sinh và đề án của trường năm dự tuyển.
Vì sao một năm điểm chuẩn chưa đủ
Điểm chuẩn là con số được xác định sau khi trường xếp toàn bộ thí sinh đăng ký theo điểm và lấy đủ chỉ tiêu. Nó chịu tác động của độ khó đề năm đó, số người đăng ký, số chỉ tiêu, cách tính điểm và cơ chế xử lý nguyện vọng. Mỗi yếu tố này đều có thể thay đổi giữa các năm, nên một con số đơn lẻ có thể là năm "bình thường", cũng có thể là năm bất thường.
Nếu bạn chỉ nhìn năm gần nhất và năm đó điểm chuẩn ngành thấp bất thường, bạn dễ đánh giá quá cao cơ hội của mình. Ngược lại, nếu năm gần nhất cao bất thường, bạn có thể bỏ qua một ngành mà thật ra mình có cơ hội. Ba đến năm năm số liệu cho bạn thấy mức thường gặp và biên độ lên xuống, thứ hữu ích hơn nhiều so với một điểm duy nhất. Biên độ ấy cũng cho biết ngành nào ổn định, ngành nào hay biến động: hai ngành có cùng điểm chuẩn năm gần nhất nhưng một ngành dao động trong nửa điểm, ngành kia dao động hai điểm, thì cách đặt nguyện vọng cho hai ngành phải khác nhau.
Điều cần nhấn mạnh: dữ liệu quá khứ chỉ giúp ước lượng, không dự báo được chính xác. Không ai, kể cả cán bộ tuyển sinh, biết trước điểm chuẩn năm sau. Những bài đăng "dự đoán điểm chuẩn" chỉ là suy đoán. Cách đọc nhiều năm giúp bạn đặt nguyện vọng có tính toán, để dù điểm chuẩn năm đó lên hay xuống, bạn vẫn có chỗ học phù hợp.
Lập bảng điểm chuẩn nhiều năm cho từng nguyện vọng
Làm cho mỗi cặp ngành – trường bạn định đặt nguyện vọng. Một bảng tính đơn giản là đủ:
- Mỗi dòng là một cặp ngành – trường – phương thức. Không gộp phương thức điểm thi với học bạ vào cùng dòng.
- Ghi điểm chuẩn ba đến năm năm gần nhất, lấy từ thông báo chính thức của trường.
- Bên cạnh mỗi năm, ghi cách tính năm đó: thang điểm, môn nhân hệ số, tổ hợp gốc, có điểm riêng theo tổ hợp không.
- Ghi thêm chỉ tiêu năm đó nếu đề án có công bố, và mọi thay đổi lớn như mở thêm tổ hợp, đổi phương thức.
- Đưa các năm về cùng cách tính nếu được. Năm nào đổi cách tính quá nhiều không quy đổi được thì đánh dấu, đừng ép số.
- Tính mức thấp nhất, cao nhất và mức giữa của các năm còn so được với nhau.
Bảng này mất vài buổi tối để làm cho mười nguyện vọng, nhưng nó thay được hàng giờ đọc bài bình luận trên mạng. Quan trọng hơn, nó giúp cả nhà nói chuyện dựa trên cùng một bộ số liệu, không ai phải tranh cãi theo cảm giác.
Ví dụ giả định: đọc bảng của ba nguyện vọng
Bảng dưới là ví dụ giả định cho ba nguyện vọng của một học sinh, đã đưa về cùng thang 30 và cùng tổ hợp B00. Các con số không phải của trường nào.
| Nguyện vọng | Năm 1 | Năm 2 | Năm 3 | Khoảng dao động |
|---|---|---|---|---|
| Ngành P, trường X | 25,4 | 26,1 | 25,7 | 25,4 – 26,1 |
| Ngành Q, trường Y | 23,9 | 24,6 | 23,5 | 23,5 – 24,6 |
| Ngành R, trường Z | 21,2 | 22,0 | 21,6 | 21,2 – 22,0 |
Giả sử học sinh ước lượng điểm của mình quanh 24,5, dao động khoảng nửa điểm mỗi bên. Với ngành P, điểm của em thấp hơn cả mức thấp nhất trong ba năm: đây là nguyện vọng thử sức. Ngành Q có khoảng dao động trùm lên điểm của em: đây là nguyện vọng vừa sức. Ngành R thấp hơn điểm của em rõ ràng cả ba năm: đây là nguyện vọng vững.
Cách đọc này không cho xác suất đỗ. Nó chỉ giúp bạn biết nguyện vọng nào đang đứng ở vị trí nào so với lịch sử, để không đặt toàn bộ nguyện vọng vào nhóm thử sức.
Những bẫy khi so điểm chuẩn qua các năm
Đổi thang điểm. Năm trước thang 30, năm sau nhân hệ số lên thang 40. Hai con số chênh gần chục điểm nhưng mức cạnh tranh có thể như nhau. Luôn đưa về cùng thang hoặc ghi chú rõ.
Đổi tổ hợp gốc. Khi trường công bố điểm theo từng tổ hợp, điểm của B00 và B08 có thể khác nhau. So B00 năm này với B08 năm kia là so khập khiễng.
Đổi phương thức chiếm chỉ tiêu. Nếu năm nay trường dành nhiều chỉ tiêu hơn cho xét học bạ, đánh giá năng lực hay chứng chỉ, phần chỉ tiêu cho điểm thi giảm, điểm chuẩn phương thức điểm thi có thể tăng dù số người đăng ký không đổi.
Chương trình khác nhau mang cùng tên ngành. Chương trình chuẩn, chương trình chất lượng cao, phân hiệu ở tỉnh khác có thể có mã ngành riêng và điểm chuẩn riêng. Đừng nhập chung.
Cách cộng điểm ưu tiên đổi. Khi quy chế đổi cách cộng ưu tiên, điểm xét tuyển của cùng một nhóm thí sinh đổi theo, kéo điểm chuẩn đổi theo. Ghi chú năm có thay đổi quy chế.
Ba nhóm nguyện vọng: mỗi nhóm cần gì
Nhóm thử sức. Những nơi điểm dự kiến của bạn thấp hơn khoảng dao động nhiều năm. Đây là nơi bạn rất muốn học và sẵn sàng chấp nhận khả năng không đỗ. Có một vài nguyện vọng thử sức là hợp lý; đặt quá nhiều thì phí chỗ trong danh sách.
Nhóm vừa sức. Những nơi khoảng dao động trùm lên điểm dự kiến của bạn. Kết quả phụ thuộc nhiều vào năm đó, nên nhóm này cần được chọn kỹ: chỉ đặt những ngành – trường bạn thật sự muốn học nếu đỗ.
Nhóm vững. Những nơi điểm dự kiến của bạn cao hơn mức cao nhất của khoảng dao động một khoảng an toàn. Nhóm này là lưới đỡ. Nguyên tắc của nhóm vững là chỉ đặt ngành bạn sẵn sàng theo học thật, không đặt cho đủ số.
Khoảng an toàn bao nhiêu là đủ. Không có con số chung. Biên độ dao động của chính ngành đó qua các năm là gợi ý tốt nhất: ngành nào lên xuống mạnh thì khoảng an toàn cần rộng hơn. Năm có thay đổi quy chế lớn, nới rộng thêm.
Ước lượng điểm của chính mình cho trung thực
Khoảng dao động điểm chuẩn chỉ có ích khi bạn có một ước lượng điểm của mình đủ trung thực. Cách làm hợp lý là lấy điểm các bài thi thử nghiêm túc trong học kỳ hai lớp 12, làm theo đề có cấu trúc giống đề thật, ở điều kiện thi gần giống thật. Lấy mức giữa của vài lần thi, đừng lấy lần cao nhất. Nếu điểm thi thử dao động lớn, khoảng ước lượng của bạn cũng nên rộng.
Sau kỳ thi, khi có điểm thật, khoảng ước lượng thu hẹp lại thành một con số. Lúc đó bạn cộng điểm ưu tiên đúng theo quy chế, tính theo công thức của từng trường, rồi so lại với bảng. Nhiều mùa, thí sinh được điều chỉnh nguyện vọng sau khi biết điểm; đây là lúc bảng nhiều năm phát huy giá trị nhất.
Khi bảng cho thấy hầu hết nguyện vọng bạn mong muốn đều nằm ở nhóm thử sức, đó không phải lúc để hoảng, mà là lúc cân nhắc thêm lựa chọn: cùng ngành ở trường khác, ngành gần trong khối sức khoẻ, phương thức khác như đánh giá năng lực, hoặc con đường cao đẳng rồi liên thông. Thông tin sớm cho bạn thời gian để mở thêm cửa.
Một điều nữa: không nên đem điểm học sinh này so với học sinh khác để tự định vị. Vị trí của bạn so với điểm chuẩn đã đủ thông tin. Việc so với bạn bè chỉ tạo thêm áp lực mà không giúp gì cho quyết định.
Từ bảng đến danh sách nguyện vọng
Khi đã có ba nhóm vững, vừa sức và thử sức, việc xếp thứ tự nguyện vọng dựa trên một nguyên tắc: đặt ngành bạn muốn học nhất lên trước, bất kể nó thuộc nhóm nào. Hệ thống xét nguyện vọng từ trên xuống; đỗ nguyện vọng trên thì không xét nguyện vọng dưới. Đặt ngành an toàn lên đầu chỉ làm bạn mất cơ hội ở ngành mình thích hơn, vì đỗ nguyện vọng đó là dừng.
Bảng nhiều năm giúp bạn đảm bảo danh sách có đủ cả ba nhóm, đặc biệt là có ít nhất vài nguyện vọng vững ở cuối danh sách, để dù năm đó điểm chuẩn lên cao, bạn vẫn có chỗ học. Với khối sức khoẻ, nhóm vững có thể là cùng ngành ở trường có mức cạnh tranh thấp hơn, hoặc ngành gần trong khối như điều dưỡng, kỹ thuật y học, y tế công cộng nếu bạn thật sự sẵn sàng học ngành đó.
Cách hệ thống xử lý nguyện vọng, số nguyện vọng được đăng ký và các mốc thời gian thay đổi theo năm. Phần này thuộc danh mục phương thức xét tuyển và nguyện vọng của trang. Ở đây chỉ cần nhớ: bảng điểm chuẩn nhiều năm là nguyên liệu, còn thứ tự nguyện vọng là quyết định của bạn theo mức mong muốn.
Câu hỏi thường gặp
Nên xem điểm chuẩn bao nhiêu năm là đủ?
Ba năm là mức tối thiểu để thấy được khoảng dao động; năm năm thì tốt hơn nếu trong thời gian đó cách tính không đổi quá nhiều. Với những năm trường đổi phương thức, đổi thang điểm hoặc đổi tổ hợp gốc, cần ghi chú riêng và cân nhắc có nên dùng số liệu năm đó không.
Điểm chuẩn năm sau có cao hơn năm trước không?
Không ai biết trước. Điểm chuẩn phụ thuộc độ khó đề, số người đăng ký, chỉ tiêu và cách tính của năm đó. Những dự đoán trên mạng chỉ là suy đoán. Bạn nên dùng khoảng dao động nhiều năm để chuẩn bị cho cả hai khả năng lên và xuống.
Điểm của mình bằng đúng điểm chuẩn năm trước thì có nên đặt nguyện vọng đó không?
Có thể đặt, nhưng nên xếp nó vào nhóm vừa sức hoặc thử sức chứ không phải nhóm vững. Điểm chuẩn năm nay có thể nhích lên. Hãy đảm bảo phía dưới nguyện vọng này còn vài nguyện vọng mà điểm của bạn cao hơn rõ ràng qua nhiều năm.
Tra điểm chuẩn các năm ở đâu cho chính xác?
Nguồn đáng tin nhất là thông báo điểm trúng tuyển trên trang chính thức của từng trường và cổng thông tin tuyển sinh của Bộ GD&ĐT. Các trang tổng hợp tiện để tra nhanh nhưng dễ chép nhầm hoặc thiếu ghi chú về thang điểm, tổ hợp; nên kiểm lại với nguồn gốc.
Có nên chỉ đặt nguyện vọng ở những ngành chắc đỗ?
Không cần thiết. Vì hệ thống xét từ trên xuống, đặt ngành bạn muốn nhất lên đầu không làm mất cơ hội ở ngành an toàn phía dưới. Chỉ đặt ngành chắc đỗ là tự bỏ cơ hội ở nơi mình thích hơn. Điều cần là danh sách cân đối cả ba nhóm.
Ngành mới mở chưa có điểm chuẩn nhiều năm thì đọc thế nào?
Ngành mới không có lịch sử nên bạn không thể dựng khoảng dao động. Có thể tham khảo điểm của các ngành gần nhất ở cùng trường, nhưng ghi nhớ rằng đây chỉ là ước lượng thô. Ngành mới nên được xếp vào nhóm có độ bất định cao.