TruongY.comTrường Y
Đời sinh viên y – dược

Thi OSCE là gì: cách sinh viên y chuẩn bị cho kỳ thi lâm sàng chạy trạm

OSCE là kỳ thi lâm sàng theo trạm có bảng kiểm. Hiểu cách chấm, các loại trạm thường gặp và cách luyện để không mất điểm vì quên bước hay giao tiếp vụng.

A Vietnamese medical student in scrubs taking a blood pressure reading on a standardized patient volunteer inside a small exam room, examiner standing aside, side angle, neutral light

OSCE (Objective Structured Clinical Examination) là kỳ thi lâm sàng có cấu trúc: thí sinh lần lượt đi qua nhiều trạm, mỗi trạm làm một nhiệm vụ trong thời gian cố định, và được chấm theo bảng kiểm định sẵn. Nhiệm vụ có thể là hỏi bệnh, khám một bộ phận, làm một thủ thuật trên mô hình, đọc một kết quả hay tư vấn cho người bệnh đóng vai.

Hình thức này được Ronald Harden và cộng sự mô tả từ giữa những năm 1970 ở Anh, nay được nhiều trường y trên thế giới và ở Việt Nam dùng để đánh giá kỹ năng thực hành, bên cạnh thi viết và thi tại giường bệnh. Cách tổ chức cụ thể, số trạm, thời gian mỗi trạm và tỷ trọng điểm do từng trường và từng bộ môn quy định; bài này mô tả khung chung và cách chuẩn bị.

OSCE khác thi lâm sàng truyền thống ở đâu

Thi lâm sàng truyền thống thường là thi tại giường: mỗi thí sinh được phân một người bệnh, hỏi và khám rồi trình với giám khảo. Cách này sát thực tế nhưng có nhược điểm: người bệnh của mỗi thí sinh khác nhau, có ca dễ ca khó, và mỗi giám khảo có cách hỏi riêng. Kết quả vì vậy phụ thuộc khá nhiều vào may rủi.

OSCE ra đời để giảm phần may rủi đó. Mọi thí sinh đi qua cùng những trạm, cùng nhiệm vụ, cùng bảng kiểm và cùng thời gian. Giám khảo chấm theo các mục đã định trước như có rửa tay không, có giới thiệu bản thân không, có làm đủ các bước khám không, có giải thích cho người bệnh không. Nhờ vậy điểm số so sánh được giữa các thí sinh và phản ánh kỹ năng nhiều hơn là may mắn.

Điều này cũng có nghĩa là OSCE chấm cả những thứ nhiều sinh viên coi là phụ: chào hỏi, xin phép, giữ kín đáo cho người bệnh, nói lại kết quả bằng lời dễ hiểu. Bỏ qua các bước đó có thể mất điểm như quên một thao tác chuyên môn.

Các loại trạm thường gặp

Tên gọi và cách bố trí khác nhau giữa các trường, nhưng phần lớn trạm thuộc các nhóm sau.

Loại trạmBạn làm gìHay mất điểm ở
Hỏi bệnhHỏi một người bệnh chuẩn hoá về một triệu chứng chínhNgắt lời, hỏi dồn, quên tiền sử thuốc và dị ứng, không tóm tắt lại
Khám thực thểKhám một cơ quan theo trình tự trên người đóng vai hoặc mô hìnhSai trình tự, không bộc lộ đúng vùng khám, không nói điều mình đang làm khi được yêu cầu
Thủ thuật trên mô hìnhThực hiện một kỹ thuật cơ bản như đo dấu hiệu sinh tồn, tiêm trên mô hình, băng bó, đặt dụng cụ theo chương trìnhQuên vô khuẩn, quên kiểm tra người bệnh, thao tác vội
Đọc và giải thíchNhận định một kết quả cận lâm sàng hay hình ảnh được cung cấpMô tả không hệ thống, kết luận vượt quá dữ kiện
Giao tiếp, tư vấnGiải thích một vấn đề, hướng dẫn cách dùng một dụng cụ, đáp lại người bệnh đang lo lắngDùng thuật ngữ khó hiểu, không kiểm tra người bệnh đã hiểu chưa
Trạm nghỉKhông có nhiệm vụ, chờ chuyển trạmMất bình tĩnh nghĩ mãi về trạm trước

Người bệnh chuẩn hoá là người được huấn luyện để đóng vai một người bệnh theo kịch bản thống nhất, trả lời giống nhau cho mọi thí sinh. Đối xử với họ như người bệnh thật, từ lời chào tới việc che chắn khi khám, là một phần của bài thi.

Lộ trình luyện OSCE trong vài tuần

Lộ trình dưới đây là gợi ý, giả định bạn có khoảng bốn đến sáu tuần trước kỳ thi. Có ít thời gian hơn, bạn rút gọn các bước nhưng giữ thứ tự.

  1. Lấy danh sách kỹ năng và bảng kiểm mà bộ môn công bố. Nhiều nơi phát bảng kiểm cho sinh viên ngay từ khi học kỹ năng; đó là tài liệu quan trọng nhất.
  2. Với mỗi kỹ năng, đọc bảng kiểm và tự viết lại trình tự bằng lời của mình, đọc to vài lần cho thuộc.
  3. Luyện theo bộ ba: một người làm thí sinh, một người đóng vai người bệnh, một người cầm bảng kiểm chấm và bấm giờ. Đổi vai sau mỗi lượt.
  4. Luyện ở phòng kỹ năng của trường trên đúng loại mô hình sẽ dùng khi thi, trong giờ phòng mở cho sinh viên.
  5. Một tuần trước thi, tổ chức thi thử theo trạm với bạn bè: xếp ghế thành các trạm, bấm giờ, chuyển trạm theo hiệu lệnh, để quen áp lực đồng hồ.
  6. Ghi lại những mục bị bạn chấm trượt nhiều lần và luyện riêng chúng. Thường là những bước giao tiếp mở đầu và kết thúc.
  7. Hai ngày cuối không học thêm kỹ năng mới. Ôn trình tự bằng lời, ngủ đủ, chuẩn bị trang phục và dụng cụ theo quy định.

Trong phòng thi: những điều giữ điểm

Đọc kỹ đề trạm. Đề thường dán ở cửa trạm. Đọc hết, xác định chính xác nhiệm vụ: hỏi bệnh hay khám, khám toàn bộ hay một phần, có phải giải thích cho người bệnh không. Làm đẹp một nhiệm vụ không được yêu cầu không có điểm.

Mở đầu chuẩn mực. Rửa tay hoặc sát khuẩn tay, chào, giới thiệu, xác nhận người bệnh, giải thích việc sắp làm và xin phép. Những mục này thường có điểm riêng trong bảng kiểm và ai cũng làm được nếu đã luyện.

Nói to vừa đủ những gì mình làm khi phù hợp. Ở trạm khám, giám khảo không đọc được suy nghĩ. Nhiều trường chấp nhận hoặc yêu cầu thí sinh nói ngắn gọn mình đang quan sát gì, tìm dấu hiệu gì. Hỏi rõ quy định này khi luyện.

Kết thúc gọn gàng. Cảm ơn, giúp người bệnh chỉnh lại quần áo, tóm tắt hoặc trả lời câu hỏi của giám khảo nếu có. Nhiều thí sinh mất điểm vì hết giờ khi chưa kịp kết thúc; tập phân bổ thời gian để luôn còn khoảng cuối.

Để trạm trước ở lại phía sau. Mỗi trạm chấm riêng. Một trạm làm hỏng không kéo điểm các trạm sau, trừ khi bạn để nó làm mình rối. Hít thở trong lúc chuyển trạm và đọc đề mới với đầu óc sạch.

Luyện phần giao tiếp, phần hay bị coi nhẹ

Nhiều sinh viên dồn sức luyện thao tác chuyên môn và để phần giao tiếp cho ứng biến. Kết quả là ở trạm hỏi bệnh và trạm tư vấn, điểm thường thấp hơn mong đợi, dù kiến thức không thiếu. Giao tiếp với người bệnh là kỹ năng có cấu trúc, luyện được như mọi kỹ năng khác.

Một số điểm cụ thể nên luyện: dùng câu hỏi mở ở đầu rồi mới thu hẹp bằng câu hỏi đóng; để người bệnh nói hết ý trước khi hỏi tiếp; phản hồi cảm xúc khi người bệnh tỏ ra lo lắng, ví dụ "Cháu hiểu là bác đang rất lo về chuyện này"; giải thích bằng từ ngữ đời thường thay vì thuật ngữ; và cuối cùng kiểm tra người bệnh đã hiểu bằng cách mời họ nhắc lại điều quan trọng.

Cách luyện hiệu quả là quay video buổi luyện tập với bạn đóng vai, nếu cả nhóm đồng ý, rồi xem lại. Phần lớn chúng ta không nhận ra mình nói nhanh, cắt lời hay nhìn xuống giấy liên tục cho tới khi tự xem lại. Xem xong thì xoá video, vì đó chỉ là tư liệu luyện tập trong nhóm.

Sau kỳ thi: dùng kết quả để tiến bộ

OSCE không chỉ là một con số cuối học phần. Vì được chấm theo bảng kiểm, kết quả có thể cho bạn biết chính xác mình yếu ở mục nào: mở đầu, trình tự khám, giao tiếp hay kết thúc. Nhiều bộ môn có buổi phản hồi hoặc cho sinh viên xem nhận xét; nếu có, đừng bỏ qua.

Ghi lại các mục mình mất điểm vào một danh sách riêng và luyện lại ngay trong các đợt lâm sàng sau, khi gặp người bệnh thật. Những kỹ năng OSCE kiểm tra đều là kỹ năng bạn dùng mỗi ngày khi ra trường, nên sửa được một thói quen sai từ năm ba là lợi ích kéo dài cả đời làm nghề, không chỉ là điểm số.

Nếu kết quả thấp hơn kỳ vọng, cũng nên nhìn lại cách luyện chứ không chỉ nhìn lại bản thân. Luyện một mình bằng cách đọc bảng kiểm khác rất xa luyện có người đóng vai và người chấm; luyện sát ngày thi khác với luyện rải đều. Thay đổi cách luyện cho kỳ sau, đặt mục tiêu cụ thể cho từng mục đã yếu, và nhờ một anh chị khoá trên hoặc giảng viên xem bạn làm một lượt nếu có dịp. Một lần trượt trạm thường dạy được nhiều hơn mười lần qua trạm mà không biết vì sao.

Thi cử trong trường y nói chung: học lại, thi lại và cảnh báo học vụ

Ngoài OSCE, sinh viên y gặp nhiều hình thức đánh giá khác: thi viết tự luận, trắc nghiệm, thi chạy trạm ở các môn cơ sở, thi tại giường bệnh, chấm bệnh án, đánh giá thái độ và chuyên cần ở lâm sàng. Mỗi học phần có điều kiện dự thi, ví dụ đủ số buổi có mặt hay đạt điểm quá trình; vắng quá mức quy định có thể bị cấm thi và phải học lại.

Trượt một học phần trong trường y không phải chuyện hiếm. Quy chế đào tạo của mỗi trường quy định cách thi lại, học lại, cách tính điểm khi học lại, và ngưỡng điểm trung bình dẫn tới cảnh báo học vụ hay buộc thôi học. Nhiều học phần là tiên quyết của học phần sau, nên trượt một môn cơ sở có thể làm chậm cả tiến độ lâm sàng. Đọc kỹ quy chế ngay năm nhất giúp bạn không bất ngờ.

Nếu bị cảnh báo học vụ, việc nên làm đầu tiên là gặp cố vấn học tập hoặc phòng đào tạo để lập kế hoạch đăng ký học phần hợp lý cho kỳ sau, thay vì tự đăng ký dồn nhiều môn để gỡ. Cảnh báo học vụ là tín hiệu để điều chỉnh, và nhiều sinh viên đã đi qua nó để tốt nghiệp bình thường.

Câu hỏi thường gặp

Người bệnh trong trạm OSCE là người bệnh thật hay người đóng vai?

Phần lớn là người bệnh chuẩn hoá, tức người được huấn luyện đóng vai theo kịch bản, hoặc mô hình. Một số trạm có thể dùng bạn cùng lớp hoặc tình nguyện viên. Dù là ai, bạn vẫn phải xin phép, giữ kín đáo và giao tiếp như với người bệnh thật.

Có xin được bảng kiểm trước khi thi không?

Nhiều bộ môn phát bảng kiểm kỹ năng ngay trong quá trình học để sinh viên luyện tập, vì mục tiêu là làm đúng kỹ năng chứ không phải đánh đố. Nếu chưa có, bạn hỏi giảng viên phụ trách hoặc lớp trưởng. Đề trạm cụ thể thì không công bố trước.

Quên một bước giữa chừng thì làm sao?

Nếu còn thời gian và việc bổ sung không gây hại, bạn có thể làm bổ sung bước đó và nói rõ. Nhiều bảng kiểm chấm theo mục có làm hay không, nên làm muộn vẫn có thể được ghi nhận tuỳ quy định. Đừng dừng lại hoảng hốt hay bỏ dở cả trạm.

Thi OSCE có bị hỏi thêm kiến thức lý thuyết không?

Có thể. Một số trạm kết thúc bằng vài câu hỏi ngắn của giám khảo về nhận định hoặc bước tiếp theo. Nội dung thường bám sát nhiệm vụ của trạm. Ôn lý thuyết liên quan đến từng kỹ năng giúp bạn trả lời tự tin hơn.

Trượt OSCE thì có được thi lại không?

Quy định thi lại và học lại do quy chế đào tạo của trường và đề cương học phần đặt ra. Bạn nên đọc kỹ các văn bản này hoặc hỏi phòng đào tạo. Điều quan trọng hơn là xin xem nhận xét để biết mình mất điểm ở mục nào và luyện lại đúng chỗ đó.

Bị run tay khi thi kỹ năng thì có bị trừ điểm không?

Run nhẹ do hồi hộp thường gặp và bản thân nó không phải mục chấm. Điểm phụ thuộc vào việc bạn có làm đúng, đủ và an toàn các bước hay không. Luyện nhiều lần trong điều kiện bấm giờ và có người quan sát giúp giảm run đáng kể.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138