TruongY.comTrường Y
Đời sinh viên y – dược

Phương pháp học cho sinh viên y: nhớ lâu khối kiến thức lớn mà không học thâu đêm

Tự kiểm tra, ôn ngắt quãng, học xen kẽ, học theo ca bệnh và học nhóm: những cách học có cơ sở giúp sinh viên y giữ được kiến thức qua sáu năm.

Four Vietnamese medical students studying together at a round table in a university library in Hue, closed notebooks and blank flashcards, warm afternoon light, overhead angle

Với khối lượng kiến thức của trường y, hai cách học có cơ sở nghiên cứu vững nhất là tự kiểm tra (bắt não nhớ lại thay vì đọc lại) và ôn ngắt quãng (ôn lại theo khoảng cách giãn dần thay vì học dồn). Kết hợp thêm học xen kẽ nhiều chủ đề, học qua ca bệnh và giảng lại cho người khác, bạn giữ được kiến thức lâu hơn với số giờ ngồi bàn không tăng.

Nhiều sinh viên y vào trường với cách học đã giúp mình đỗ: đọc kỹ, chép lại, tô màu, học dồn trước kỳ thi. Cách đó đủ cho một kỳ thi đại học có phạm vi rõ, nhưng hụt hơi ở trường y, nơi mỗi học kỳ có lượng kiến thức gấp nhiều lần và phải nhớ tới tận lúc ra trường. Bài này đi qua những nguyên tắc học có nền tảng khoa học nhận thức, và cách áp dụng chúng vào lịch học thật của sinh viên y.

Vì sao đọc lại nhiều lần không hiệu quả như cảm giác

Đọc lại một chương sách lần thứ ba cho cảm giác rất quen thuộc, và cảm giác quen đó dễ bị nhầm thành đã nhớ. Các nhà tâm lý học nhận thức gọi đây là ảo giác về sự thông thạo: nhận ra được thông tin khi nhìn thấy nó khác xa với tự gọi ra được thông tin đó khi không có gì gợi ý. Bài thi, và người bệnh, đòi hỏi kiểu thứ hai.

Các nghiên cứu về hiệu ứng kiểm tra, trong đó có loạt thí nghiệm nổi tiếng của Roediger và Karpicke giữa những năm 2000, cho thấy người học dành thời gian tự kiểm tra nhớ tốt hơn rõ rệt sau một tuần so với người dùng cùng thời gian để đọc lại, dù ngay sau khi học, nhóm đọc lại lại tự tin hơn. Điều này giải thích vì sao nhiều sinh viên thấy mình "học rất kỹ" mà vẫn quên khi vào phòng thi.

Hiểu được điều này giúp bạn chấp nhận một sự thật hơi khó chịu: cách học hiệu quả thường cảm thấy khó và chậm hơn. Cố nhớ lại mà không ra, phải lật sách xem đáp án, là lúc trí nhớ đang được xây chắc hơn, không phải dấu hiệu bạn học kém.

Năm nguyên tắc học có cơ sở

Tự kiểm tra thay vì đọc lại. Gấp sách và viết ra những gì nhớ về một chủ đề, trả lời câu hỏi cuối chương, làm đề, dùng thẻ ghi nhớ có câu hỏi ở mặt trước. Mỗi lần nhớ lại là một lần củng cố.

Ôn ngắt quãng. Ôn lại một nội dung sau một ngày, vài ngày, một tuần, vài tuần, khoảng cách giãn dần. Hiệu ứng giãn cách là một trong những phát hiện lâu đời và ổn định nhất của tâm lý học trí nhớ, có từ các thí nghiệm của Ebbinghaus cuối thế kỷ mười chín.

Học xen kẽ. Thay vì làm hai mươi câu hỏi về cùng một bệnh, trộn câu hỏi của nhiều bệnh gần nhau. Xen kẽ buộc bạn phân biệt, đúng thứ cần ở lâm sàng khi người bệnh không mang nhãn tên bệnh vào viện.

Tự giải thích. Với mỗi cơ chế, hỏi vì sao và trả lời bằng lời của mình. Nếu không giải thích được cho một người học năm dưới, bạn chưa hiểu đủ.

Nối với hình ảnh và ca bệnh. Sơ đồ tự vẽ, một người bệnh đã gặp, một tình huống cụ thể giúp thông tin có nhiều đường để gợi lại. Đây là lý do kiến thức học quanh ca bệnh ở lâm sàng thường nhớ lâu hơn kiến thức học từ sách thuần.

Đổi thói quen cũ sang cách làm mới

Không cần bỏ hẳn mọi thói quen cũ. Bảng dưới gợi ý cách điều chỉnh từng việc quen thuộc để nó có tác dụng hơn.

Thói quen quen thuộcVấn đềCách điều chỉnh
Tô đậm, gạch chân sáchDễ tô gần hết trang, không có bước nhớ lạiSau khi đọc, gấp sách, viết ba ý chính rồi mới mở ra đối chiếu
Chép lại vở ghi cho đẹpTốn thời gian, chủ yếu là chépChuyển thành sơ đồ hoặc danh sách câu hỏi tự trả lời
Học dồn tuần cuốiNhớ đủ để thi, quên nhanh sau đóChia nhỏ ôn theo tuần, tuần cuối chỉ để làm đề và lấp chỗ hổng
Xem video bài giảng tốc độ nhanhCảm giác hiểu nhưng ít đọng lạiDừng sau mỗi đoạn, tự tóm tắt bằng lời trước khi xem tiếp
Làm đề rồi chỉ xem điểmBỏ qua phần học nhiều nhấtXem kỹ từng câu sai và cả câu đúng do đoán, ghi lý do
Học một môn cả ngàyMệt, giảm tập trung về chiềuXen hai ba môn trong ngày, mỗi khối có nghỉ ngắn

Mỗi thay đổi nhỏ đều cần vài tuần để quen. Thử một điều chỉnh trong một học phần, đo xem cuối học phần mình nhớ được nhiều hơn không, rồi mới mở rộng.

Dựng một tuần học mẫu

Tuần học dưới đây là ví dụ giả định cho sinh viên năm hai đang học y học cơ sở, không phải khuôn bắt buộc. Bạn chỉnh theo lịch thực tế của trường và sức của mình.

  1. Sau mỗi buổi học trên lớp, dành một khoảng ngắn trong ngày để viết lại ý chính từ trí nhớ và tạo vài thẻ câu hỏi cho phần mới.
  2. Mỗi sáng hoặc lúc đi xe buýt, ôn các thẻ đến hạn theo ứng dụng hoặc theo hộp thẻ giấy chia ngăn.
  3. Mỗi tuần hai buổi làm câu hỏi trộn của các môn đang học, chấm và ghi lại những chủ đề sai nhiều.
  4. Một buổi học nhóm trong tuần: mỗi người chuẩn bị giảng lại một phần trong ít phút, các bạn còn lại hỏi vặn.
  5. Cuối tuần, xem lại sổ chủ đề hay sai, quay lại sách đúng những chỗ đó. Không đọc lại toàn bộ.
  6. Chừa ít nhất một buổi tối hoàn toàn không học để nghỉ, gặp gỡ, vận động. Buổi nghỉ có kế hoạch giúp bạn giữ nhịp được cả học kỳ.

Lên lâm sàng: chuyển sang học theo ca bệnh

Ở năm lâm sàng, nguồn học chính không còn là chương sách mà là người bệnh. Cách học tương ứng là lấy ca bệnh làm điểm xuất phát: gặp một người bệnh, xác định vấn đề chính, rồi tự đặt câu hỏi theo trình tự mà một bác sĩ sẽ đặt. Triệu chứng này có thể do những nguyên nhân nào, khám thêm gì để phân biệt, xét nghiệm nào giúp ích, tại sao người hướng dẫn lại chọn hướng xử trí này mà không phải hướng khác.

Mỗi câu hỏi như vậy kéo bạn quay lại một phần kiến thức cơ sở: sinh lý bệnh, dược lý, giải phẫu. Ôn lại đúng chỗ cần, ngay khi có ca bệnh làm móc treo, hiệu quả hơn nhiều so với cố ôn toàn bộ y học cơ sở trước khi đi lâm sàng. Đây cũng là cách áp dụng tự nhiên của nguyên tắc tự giải thích và học xen kẽ: mỗi ngày bạn gặp những bệnh khác nhau, buộc phải phân biệt chúng.

Một lưu ý quan trọng: học từ ca bệnh không có nghĩa là tự kết luận về người bệnh. Những gì bạn suy luận là bài tập để đối chiếu với nhận định của bác sĩ điều trị, không phải ý kiến để nói với người bệnh hay người nhà.

Giấc ngủ là một phần của việc học

Sinh viên y hay coi giấc ngủ là khoản có thể cắt khi bài vở dồn. Nhưng nhiều nghiên cứu về giấc ngủ và trí nhớ cho thấy trong lúc ngủ, não củng cố những gì đã học trong ngày; thiếu ngủ làm giảm khả năng ghi nhớ thông tin mới và khả năng tập trung hôm sau. Thức trắng để học thêm thường là một giao dịch lỗ: thêm vài giờ ngồi bàn nhưng mất phần lớn hiệu quả của cả ngày học trước đó.

Trong điều kiện có lịch trực, không phải lúc nào cũng ngủ đủ được. Điều bạn kiểm soát được là không tự cắt giấc ngủ vào những ngày bình thường, giữ giờ đi ngủ tương đối đều, và tránh để những đêm thức khuya ôn thi trở thành thói quen kéo dài cả học kỳ. Nếu dù có thời gian mà vẫn khó ngủ kéo dài, đó là chuyện nên hỏi bác sĩ, không phải chuyện tự chữa bằng cách học nhiều hơn.

Học nhóm thế nào cho có ích

Học nhóm dễ biến thành ngồi cạnh nhau mỗi người học một kiểu, hoặc thành buổi trò chuyện. Nhóm hiệu quả thường nhỏ, ba đến năm người, có thời gian cố định, có mục tiêu rõ cho từng buổi và mỗi thành viên đến với phần đã chuẩn bị. Hoạt động hay dùng nhất là hỏi đáp lẫn nhau và giảng lại cho nhau, đúng hai kiểu tự kiểm tra đã nói ở trên.

Chia việc tóm tắt hay làm thẻ cho nhau giúp tiết kiệm thời gian, nhưng có một cái bẫy: đọc bản tóm tắt của người khác không thay được việc tự học. Dùng tài liệu chung làm khung, rồi mỗi người tự kiểm tra trên đó.

Nhóm cũng là nơi nâng đỡ tinh thần trong những tuần nặng. Nhưng nếu nhóm thường xuyên biến thành nơi so điểm, than thở hay tạo áp lực lẫn nhau, bạn hoàn toàn có thể đổi nhóm hoặc học một mình một thời gian. Nhóm tốt là nhóm khiến bạn muốn quay lại.

Khi nào cần thay đổi cách học

Phương pháp nào cũng chỉ là công cụ. Một số dấu hiệu cho thấy cách hiện tại không còn hợp:

  • Học nhiều giờ nhưng làm đề thử vẫn không khá hơn sau vài tuần.
  • Hàng thẻ ôn đến hạn dồn quá nhiều, bạn bắt đầu bỏ qua và cảm thấy tội lỗi mỗi khi mở ứng dụng. Lúc đó nên giảm số thẻ mới, gộp hoặc xoá thẻ vụn vặt.
  • Chuyển từ y học cơ sở sang lâm sàng mà vẫn học như cũ: lâm sàng cần học theo ca bệnh và lập luận nhiều hơn là ghi nhớ chi tiết rời.
  • Thường xuyên mất ngủ, mệt mỏi vì học. Không phương pháp nào đáng đánh đổi giấc ngủ dài hạn.
  • Cảm thấy học chỉ để qua môn, không còn chút tò mò nào. Đôi khi việc nối lại kiến thức với người bệnh thật, hoặc đổi môi trường học, giúp lấy lại hứng thú.

Nếu đã thử nhiều cách mà kết quả vẫn sụt kéo dài, hãy gặp cố vấn học tập. Đôi khi vấn đề không nằm ở phương pháp mà ở sức khoẻ, hoàn cảnh hay tâm trạng, và những điều đó cần được nhìn nhận riêng.

Câu hỏi thường gặp

Có nên dùng ứng dụng thẻ ghi nhớ cho mọi môn?

Thẻ ghi nhớ hợp với những gì cần nhớ chính xác như tên gọi, nhóm thuốc và cơ chế tác dụng trong giáo trình dược lý, tiêu chuẩn phân loại. Với cơ chế và lập luận, sơ đồ và tự giải thích hợp hơn. Dùng thẻ cho mọi thứ dễ dẫn tới hàng nghìn thẻ vụn vặt khó duy trì.

Học bao nhiêu giờ một ngày là đủ với sinh viên y?

Không có con số chung phù hợp với mọi người và mọi giai đoạn. Chất lượng giờ học, tức có tự kiểm tra và ôn ngắt quãng hay không, quan trọng hơn số giờ ngồi bàn. Theo dõi kết quả tự kiểm tra hằng tuần là cách tốt hơn để biết mình đã đủ chưa.

Có nên học trước bài trước khi lên lớp?

Đọc lướt trước để biết bài có những ý chính nào giúp nghe giảng dễ theo hơn, nhất là môn khó. Không cần đọc kỹ hay ghi chép nhiều. Nếu thời gian có hạn, ưu tiên ôn lại sau buổi học hơn là đọc trước.

Nghe nhạc khi học có ảnh hưởng không?

Tuỳ người và tuỳ loại việc. Nhạc có lời dễ cạnh tranh với việc đọc hiểu và ghi nhớ ngôn ngữ; nhạc không lời ở âm lượng nhỏ ít ảnh hưởng hơn với nhiều người. Bạn có thể thử so sánh kết quả tự kiểm tra khi học có và không có nhạc.

Đã quen học dồn từ phổ thông, đổi có khó không?

Ban đầu sẽ thấy chậm và khó chịu vì cách học mới không cho cảm giác thuộc bài ngay. Bắt đầu với một môn, một thói quen nhỏ như tự viết ý chính sau mỗi buổi học. Sau vài tuần, khi thấy mình nhớ lâu hơn, việc duy trì sẽ dễ hơn.

Học xong năm học cơ sở thì kiến thức có cần ôn lại khi lên lâm sàng không?

Có. Lâm sàng gọi lại kiến thức cơ sở liên tục. Cách hiệu quả là ôn lại đúng phần cơ sở liên quan mỗi khi gặp một ca bệnh, thay vì cố ôn toàn bộ trước khi đi lâm sàng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138