Kỳ thi tốt nghiệp THPT theo chương trình mới gồm bốn môn: Toán, Ngữ văn bắt buộc và hai môn tự chọn trong số các môn bạn đã học ở lớp 12. Với người muốn xét tuyển ngành y – dược bằng điểm thi, hai môn tự chọn này gần như quyết định bạn ghép được tổ hợp nào. Chọn Hoá và Sinh cho bạn B00; chọn Sinh và Tiếng Anh cho bạn B08; chọn Hoá và Tiếng Anh cho bạn D07; chọn Lý và Hoá cho bạn A00.
Mỗi cặp môn mở một vài cửa và đóng những cửa khác. Bài này giúp bạn chọn theo ba thứ: ngành – trường bạn nhắm đang xét tổ hợp nào, sức học thật của bạn ở từng môn, và những đường xét tuyển khác bạn có thể dùng. Quy định thi và xét tuyển có thể điều chỉnh theo năm, nên bạn cần đọc quy chế thi tốt nghiệp, quy chế tuyển sinh và đề án của trường trong năm mình dự thi.
Hai môn tự chọn ghép ra tổ hợp nào
Toán luôn có, nên tổ hợp có Toán chỉ phụ thuộc hai môn tự chọn. Ngữ văn cũng là môn bắt buộc, nên một số tổ hợp có Văn cũng ghép được. Bảng dưới chỉ liệt kê những cặp môn liên quan tới khối sức khoẻ.
| Hai môn tự chọn | Tổ hợp có Toán ghép được | Tổ hợp có Văn ghép được | Ngành sức khoẻ hay dùng |
|---|---|---|---|
| Hoá học + Sinh học | B00 (Toán, Hoá, Sinh) | Văn, Hoá, Sinh | Gần như mọi ngành |
| Sinh học + Tiếng Anh | B08 (Toán, Sinh, Anh) | Văn, Sinh, Anh | Y khoa, điều dưỡng, y tế công cộng ở nhiều trường |
| Hoá học + Tiếng Anh | D07 (Toán, Hoá, Anh) | Văn, Hoá, Anh | Dược học, xét nghiệm ở một số trường |
| Vật lý + Hoá học | A00 (Toán, Lý, Hoá) | Văn, Lý, Hoá | Dược học, kỹ thuật y học ở một số trường |
| Vật lý + Sinh học | A02 (Toán, Lý, Sinh) | Văn, Lý, Sinh | Kỹ thuật hình ảnh, phục hồi chức năng ở một số trường |
Điều bảng không nói được: không cặp môn nào cho bạn mọi tổ hợp. Chọn Hoá và Sinh thì mất B08 và D07 từ kỳ thi; chọn Sinh và Anh thì mất B00. Muốn biết cặp nào đáng giá với mình, phải đặt bảng này cạnh danh sách ngành – trường cụ thể của bạn.
Tổ hợp có Văn chỉ có ích nếu ngành bạn nhắm thật sự mở tổ hợp đó. Với y khoa và dược học, tổ hợp có Văn hiếm gặp; với điều dưỡng, y tế công cộng hay dinh dưỡng thì thỉnh thoảng có.
Chọn cặp môn ngược từ mục tiêu
Cách chọn chắc tay nhất là bắt đầu từ danh sách nơi bạn muốn vào, rồi tìm cặp môn phủ được nhiều nơi nhất. Làm theo trình tự:
- Viết ra từ năm đến mười cặp ngành – trường bạn nghiêm túc cân nhắc. Nên có cả ngành bạn thích nhất lẫn vài ngành gần đó trong khối sức khoẻ.
- Mở đề án tuyển sinh gần nhất của từng trường, ghi tổ hợp mà từng ngành đang xét.
- Với mỗi cặp môn tự chọn trong bảng ở trên, đếm xem nó phủ được bao nhiêu dòng trong danh sách của bạn.
- Ghi bên cạnh mức tự tin của bạn ở từng môn, dựa trên điểm kiểm tra cả năm chứ không dựa vào một bài.
- Chọn cặp môn vừa phủ được nhiều nơi bạn muốn, vừa là những môn bạn học vững. Nếu hai tiêu chí kéo về hai phía, ưu tiên nơi bạn muốn nhất.
- Viết lý do chọn ra giấy. Khi lớp 12 có lúc dao động, đọc lại lý do giúp bạn không đổi ý chỉ vì một tin đồn.
Ví dụ giả định: một học sinh liệt kê bảy nơi, trong đó năm nơi xét B00, ba nơi xét B08, hai nơi xét D07. Cặp Hoá – Sinh phủ năm nơi, cặp Sinh – Anh phủ ba. Nếu học sinh này vững cả Hoá và Sinh, cặp Hoá – Sinh là lựa chọn tự nhiên; nếu Hoá đang yếu nhiều mà Anh rất tốt, cặp Sinh – Anh vẫn có lý, miễn là ba nơi đó là nơi em thật sự muốn.
Quyết định thật sự bắt đầu từ lớp 10
Bạn chỉ được chọn thi những môn đã học ở lớp 12. Mà ở chương trình mới, các môn lựa chọn được xếp từ lớp 10, theo nhóm môn mà trường THPT có thể tổ chức. Nếu nhóm môn bạn chọn từ lớp 10 không có Sinh học, đến lớp 12 bạn không thể thi Sinh. Vì thế, người có ý định theo khối sức khoẻ nên quyết định chọn nhóm môn có đủ Hoá và Sinh ngay từ khi vào lớp 10, kể cả khi chưa biết chắc mình theo ngành nào.
Mỗi trường THPT xếp nhóm môn theo điều kiện giáo viên và phòng học riêng. Có trường cho đổi nhóm môn sau học kỳ đầu lớp 10, có trường hạn chế. Phụ huynh nên hỏi trực tiếp nhà trường: nhóm nào có Hoá và Sinh, có nhóm nào có cả Hoá, Sinh và Tiếng Anh nâng cao không, đổi nhóm giữa chừng thì điều kiện ra sao. Câu trả lời ở mỗi trường một khác, và quy định của Sở GD&ĐT địa phương cũng có thể ảnh hưởng.
Nếu bạn đã lỡ vào nhóm môn thiếu Hoá hoặc Sinh, đừng hoảng. Vẫn còn tổ hợp khác, còn kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy, và một số trường xét học bạ theo môn bạn đã học. Chỉ là bạn cần tìm hiểu sớm hơn những người khác để biết đường nào còn mở.
Những cân nhắc khi chọn giữa Sinh – Anh và Hoá – Sinh
Số nơi xét. Ở khối sức khoẻ, B00 vẫn là tổ hợp được nhiều ngành, nhiều trường xét nhất. Chọn Hoá – Sinh thường giữ được nhiều cửa nhất. Đây là quan sát chung, bạn cần kiểm với danh sách nơi của mình.
Nền tảng cho năm nhất. Thi Hoá ở lớp 12 buộc bạn ôn Hoá hữu cơ kỹ, thứ sẽ quay lại ngay trong hoá sinh và dược lý. Nếu bỏ thi Hoá, bạn nên tự lên kế hoạch ôn lại phần này trước khi nhập học, dù đề án không bắt.
Tiếng Anh là lợi thế dài hạn. Tài liệu y khoa, hướng dẫn điều trị và nghiên cứu mới chủ yếu bằng tiếng Anh. Người chọn Sinh – Anh không mất gì về lâu dài, nhưng có thể có ít cửa hơn ở mùa tuyển sinh.
Chứng chỉ ngoại ngữ. Nếu bạn có chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế, hãy tìm hiểu xem các trường bạn nhắm có quy đổi chứng chỉ thành điểm Tiếng Anh trong tổ hợp không. Nếu có, bạn có thể thi Hoá – Sinh để có B00 mà vẫn dùng được tổ hợp có Anh ở trường cho quy đổi. Quy định này khác nhau giữa các trường và có thể đổi theo năm.
Sức chịu tải. Hai môn khoa học tự nhiên cùng lúc là khối lượng ôn lớn. Biết sức mình và lịch học thêm của mình để chọn cặp môn bạn có thể ôn đều, không phải bỏ dở giữa chừng.
Khi đăng ký môn thi ở lớp 12
Đến lớp 12, bạn đăng ký môn thi tốt nghiệp theo thời hạn của Bộ GD&ĐT và Sở GD&ĐT. Trước khi nộp, đối chiếu lần cuối với đề án tuyển sinh mới nhất mà các trường đã công bố hoặc dự kiến công bố. Đôi khi trường công bố thay đổi tổ hợp sớm, trước kỳ đăng ký thi, để thí sinh kịp điều chỉnh. Đọc tin trên trang chính thức của trường, không đọc qua bài chia sẻ không rõ nguồn.
Thường sẽ có một khoảng thời gian cho phép điều chỉnh đăng ký môn thi theo hướng dẫn hằng năm. Nếu bạn muốn đổi môn, làm ngay trong khoảng đó; qua hạn thì không đổi được. Một số học sinh đổi môn thi vào phút cuối chỉ vì nghe bạn bè nói đề năm nay môn nào dễ. Lý do này yếu: không ai biết trước đề, và đổi môn là đổi luôn tổ hợp, có thể mất cửa vào ngành mình muốn.
Đừng quên rằng điểm thi tốt nghiệp còn dùng để xét công nhận tốt nghiệp. Hai môn tự chọn nên là hai môn bạn đủ chắc để đỗ tốt nghiệp an toàn, không chỉ là hai môn đẹp cho tổ hợp. Với phần lớn học sinh định học y – dược, hai mục tiêu này trùng nhau; nhưng nếu không trùng, an toàn tốt nghiệp đi trước.
Lịch việc theo từng lớp
Chọn môn không phải việc một ngày. Chia nhỏ theo từng năm học giúp bạn không dồn mọi quyết định vào mùa đăng ký thi:
- Trước và đầu lớp 10: hỏi trường THPT về các nhóm môn lựa chọn; nếu có ý định theo khối sức khoẻ, ưu tiên nhóm có cả Hoá học và Sinh học.
- Cuối lớp 10: nhìn lại điểm cả năm của từng môn lựa chọn, hỏi điều kiện đổi nhóm nếu thấy chọn nhầm.
- Lớp 11: lập danh sách ngành – trường, đọc đề án gần nhất, làm bảng ghép tổ hợp như ở trên; tìm hiểu thêm kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy nếu muốn có thêm đường.
- Đầu lớp 12: chốt cặp môn tự chọn dự kiến, ôn có trọng tâm; theo dõi thông báo điều chỉnh tổ hợp của các trường.
- Mùa đăng ký thi: đối chiếu lần cuối với đề án mới, đăng ký đúng hạn, chỉ điều chỉnh khi có lý do thật.
Lịch này là khung chung. Mốc cụ thể từng năm do Bộ GD&ĐT và Sở GD&ĐT công bố, nên bạn cần theo dõi thông báo của trường THPT và của Sở nơi mình học.
Khi kế hoạch chọn môn không còn hợp
Có những em chọn Hoá – Sinh từ lớp 10, đến giữa lớp 11 nhận ra mình không thích học y, hoặc thấy một môn hổng quá sâu. Đây không phải thất bại. Ở tuổi mười sáu, mười bảy, hiểu rõ mình hơn là điều tốt. Lúc đó, ngồi lại cùng gia đình xem xét: mục tiêu đổi thật hay chỉ là mệt nhất thời; nếu đổi, ngành mới cần tổ hợp gì; nhóm môn hiện tại còn giữ được những cửa nào.
Ngược lại, có em vào nhóm môn không có Sinh rồi mới phát hiện mình thích ngành sức khoẻ. Đường vẫn còn, nhất là qua các tổ hợp như A00 hay D07 ở một số ngành, hoặc qua kỳ thi đánh giá năng lực. Một số người chọn học cao đẳng ngành sức khoẻ rồi liên thông, hoặc học văn bằng hai sau này. Danh mục khác của trang có bài riêng về những con đường đó.
Điều quan trọng là không để quyết định chọn môn biến thành áp lực đè lên con. Cha mẹ có thể giúp bằng cách cùng con đọc đề án, cùng lập bảng ghép tổ hợp, rồi để con tự nói lý do chọn. Một quyết định con hiểu và tự đưa ra sẽ bền hơn một quyết định được giao.
Câu hỏi thường gặp
Thi Hoá và Sinh rồi có xét được tổ hợp có Tiếng Anh không?
Từ điểm thi tốt nghiệp thì không, vì bạn không có điểm thi Tiếng Anh. Tuy nhiên một số trường cho quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế thành điểm môn Tiếng Anh trong tổ hợp. Nếu có chứng chỉ, hãy đọc đề án của trường bạn nhắm để biết có được quy đổi không.
Có thể thi thêm môn thứ ba tự chọn để có nhiều tổ hợp hơn không?
Theo cấu trúc kỳ thi tốt nghiệp của chương trình mới, mỗi thí sinh thi hai môn tự chọn. Quy định chi tiết có thể điều chỉnh, nên bạn cần đọc quy chế thi tốt nghiệp năm dự thi do Bộ GD&ĐT ban hành để biết chính xác số môn được đăng ký.
Nhóm môn ở trường THPT không có Sinh thì làm sao học y?
Bạn vẫn có thể tìm ngành sức khoẻ xét tổ hợp không có Sinh như A00 hoặc D07 ở một số trường, hoặc dùng kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy. Hỏi nhà trường xem có được đổi nhóm môn không. Dù vào bằng đường nào, hãy tự ôn Sinh học trước khi nhập học.
Có nên chọn môn thi theo môn nào năm trước có điểm cao?
Không nên dựa vào đó. Mức độ đề thay đổi theo năm và không ai biết trước. Nếu nhiều trường có cơ chế quy đổi tương đương giữa các tổ hợp, lợi thế của môn có điểm cao cũng bị san bớt. Chọn theo tổ hợp ngành bạn cần và sức học thật của mình.
Phụ huynh nên tham gia việc chọn môn thế nào cho đúng mức?
Cha mẹ có thể giúp tìm thông tin, đọc đề án cùng con, hỏi nhà trường về nhóm môn, và chia sẻ góc nhìn về ngành. Quyết định cuối nên để con tự nói ra lý do. Tránh so con với bạn bè hay gán việc chọn môn với thành bại cả đời.