Với sinh viên y học xa nhà, sinh hoạt phí thường thay đổi rõ qua từng giai đoạn: hai năm đầu chủ yếu học ở giảng đường, từ khi đi lâm sàng thì chỗ học chuyển sang các bệnh viện, kéo theo chi phí đi lại, ăn uống ngoài giờ và có khi phải đổi chỗ ở. Gia đình nào chỉ tính sinh hoạt phí của năm nhất rồi giữ nguyên cho cả khoá thường hụt ở các năm sau.
Bài viết đi qua từng nhóm chi: chỗ ở, đi lại, ăn uống, các khoản nhỏ, rồi cách lập sinh hoạt phí tháng. Không có giá thuê nhà hay giá ăn thật, vì mỗi thành phố, mỗi khu vực và mỗi năm một khác; các con số trong bài là ví dụ giả định. Bạn dùng khung này để hỏi thăm giá thật ở nơi con sẽ học.
Vì sao sinh hoạt phí của sinh viên y khó giữ ổn định qua các năm
Chương trình ngành y thường chia thành giai đoạn khoa học cơ bản, tiền lâm sàng và lâm sàng. Ở giai đoạn đầu, sinh viên học chủ yếu tại cơ sở của trường, lịch khá đều, ở gần trường là tiện nhất. Sang giai đoạn lâm sàng, sinh viên được phân theo nhóm đi các bệnh viện thực hành, có khi mỗi đợt vài tuần lại đổi một nơi, có nơi cách trường khá xa.
Khi chỗ học thay đổi, chi phí đi lại tăng lên, giờ giấc cũng khác: buổi sáng phải có mặt ở khoa sớm để giao ban, buổi chiều về học lý thuyết, có tuần đi trực tối. Nhiều sinh viên ăn ngoài nhiều hơn, mua thêm đồ dùng cá nhân để mang theo khi trực. Một số chọn chuyển chỗ trọ cho gần bệnh viện họ học lâu nhất.
Ngoài ra, nhu cầu sách và tài liệu cũng đổi theo giai đoạn, nhưng phần đó thuộc chi phí học tập và được bàn ở bài riêng. Ở đây chỉ tính những gì để sống: ở, đi, ăn, liên lạc, giặt giũ và những khoản lặt vặt.
Điều này không có nghĩa sinh hoạt phí năm sau chắc chắn cao hơn năm trước. Có sinh viên chuyển từ thuê trọ sang ký túc xá, có người ở ghép nên chi phí giảm. Điều quan trọng là gia đình không mặc định một con số cố định cho sáu năm, mà xem lại vào đầu mỗi năm học, khi con biết lịch học và nơi thực hành của năm đó.
Chọn chỗ ở: ký túc xá, thuê trọ hay ở cùng người thân
Mỗi lựa chọn có cái lợi và cái phải đánh đổi. Bảng dưới không nói lựa chọn nào tốt hơn, chỉ liệt kê những điểm gia đình hay cân nhắc.
| Lựa chọn | Điểm thuận lợi | Điểm cần lưu ý |
|---|---|---|
| Ký túc xá của trường | Chi phí thường dễ đoán, gần giảng đường, có bạn cùng ngành để học nhóm | Số chỗ có hạn, có nội quy giờ giấc, có thể xa bệnh viện thực hành ở giai đoạn sau |
| Thuê phòng trọ ở một mình | Chủ động giờ giấc, chọn được vị trí gần nơi học | Tiền thuê, điện nước, tiền cọc; cần xem kỹ an ninh khu trọ và hợp đồng thuê |
| Thuê chung, ở ghép | Chia sẻ tiền thuê và tiền điện nước, có người cùng nhà khi đi trực về khuya | Cần thống nhất cách chia tiền, giờ giấc, việc nhà từ đầu |
| Ở cùng người thân | Tiết kiệm tiền thuê, có người quan tâm | Có thể xa trường hoặc bệnh viện, giờ về khuya sau trực ảnh hưởng gia đình người thân |
| Thuê gần bệnh viện theo từng giai đoạn | Giảm thời gian đi lại khi học lâm sàng dài ngày ở một nơi | Phải chuyển chỗ nhiều lần, mỗi lần có thể mất tiền cọc hoặc chi phí chuyển đồ |
Khi thuê trọ, hợp đồng nên ghi rõ giá thuê, giá điện nước, tiền cọc, điều kiện trả cọc khi chuyển đi và thời hạn báo trước. Sinh viên y có thể phải chuyển chỗ theo lịch thực hành, nên điều khoản trả cọc và thời gian báo trước đáng đọc kỹ hơn cả.
Đi lại khi lịch lâm sàng xoay vòng giữa các bệnh viện
Biết trước danh sách cơ sở thực hành. Khi con chuẩn bị vào giai đoạn lâm sàng, hỏi trường hoặc hỏi các anh chị khoá trên xem nhóm thường được phân tới những bệnh viện nào. Biết khoảng cách từ chỗ ở tới từng nơi giúp gia đình ước lượng chi phí đi lại.
Phương tiện nào cũng có chi phí ẩn. Xe máy có tiền xăng, tiền gửi xe ở bệnh viện, bảo dưỡng; xe buýt rẻ và đều nhưng có thể không khớp giờ giao ban sớm hay giờ tan trực; xe công nghệ tiện nhưng dùng thường xuyên thì cộng lại không nhỏ. Nhiều sinh viên kết hợp, ví dụ đi xe buýt ngày thường và gọi xe khi về muộn.
Đi về sau ca trực khuya. An toàn quan trọng hơn tiết kiệm. Gia đình nên tính sẵn một khoản cho những lần con phải gọi xe về khuya, hoặc khuyến khích con đi cùng bạn trong nhóm trực. Không nên để con chạy xe đường xa khi vừa trực xong và đang buồn ngủ.
Về quê dịp lễ, Tết và các kỳ nghỉ. Khoản này dễ bị bỏ quên trong bảng tháng vì không đều. Hãy cộng riêng theo năm: số lần về nhà dự kiến nhân với chi phí đi lại một lượt khứ hồi theo phương tiện con hay dùng.
Ghi chép vài tháng đầu. Cách ước lượng tốt nhất là để con ghi chi phí đi lại trong một hai tháng của một đợt lâm sàng, rồi lấy đó làm mức tham khảo cho các đợt sau.
Ăn uống theo nhịp học và lịch trực
Ở giai đoạn học tại trường, sinh viên có thể tự nấu hoặc ăn ở căng tin với chi phí khá đều. Khi đi lâm sàng, giờ ăn thường lệch: buổi sáng phải đến khoa sớm, trưa có khi ăn vội ở căng tin bệnh viện, tối đi trực thì ăn khuya. Tự nấu khó hơn, ăn ngoài nhiều hơn, chi phí thường nhích lên.
Một số cách sinh viên hay áp dụng để giữ chi phí ăn ở mức vừa phải: nấu sẵn vào cuối tuần cho vài bữa trong tuần, mang theo hộp cơm và bình nước khi đi bệnh viện, ăn cùng nhóm để gọi món chia nhau. Đây là thói quen, không phải quy tắc; mỗi bạn tìm cách hợp với lịch của mình.
Gia đình nên đặt sức khoẻ của con lên trước con số. Sinh viên y học nặng, đi trực, thiếu ngủ; nếu tiết kiệm bằng cách bỏ bữa hay ăn quá qua loa trong thời gian dài, sức học sẽ đi xuống. Khi tính sinh hoạt phí, phần ăn uống nên đủ để con ăn ba bữa tử tế, kể cả những ngày phải ăn ngoài.
Nếu con có chế độ ăn đặc biệt vì lý do sức khoẻ, việc ăn uống phải theo hướng dẫn của bác sĩ điều trị, và chi phí có thể cao hơn mức chung. Hãy tính phần đó riêng trong ngân sách thay vì gộp vào khoản ăn uống chung.
Những khoản nhỏ cộng lại thành khoản lớn
Khi được hỏi tiêu gì mỗi tháng, sinh viên thường nhớ tiền nhà, tiền ăn và tiền xe. Các khoản dưới đây ít ai nhớ, nhưng tháng nào cũng có.
- Điện thoại và internet: sinh viên y dùng nhiều tài liệu điện tử, học trực tuyến, nhóm học qua mạng.
- Giặt, là áo blouse và đồ đi bệnh viện: đi lâm sàng cần trang phục sạch mỗi ngày, có nơi dùng dịch vụ giặt.
- Đồ dùng cá nhân khi đi trực: khăn, đồ vệ sinh cá nhân, bình nước, đồ ăn nhẹ mang theo.
- Thuốc men thông thường và khám bệnh: bảo hiểm y tế sinh viên giúp giảm phần lớn, nhưng vẫn có khoản ngoài.
- Sinh hoạt tập thể: quỹ lớp, liên hoan nhóm, sinh nhật bạn bè, hoạt động tình nguyện. Không bắt buộc, nhưng là một phần đời sinh viên.
- Sửa chữa, thay thế: xe hỏng, điện thoại vỡ màn hình, máy tính cần sửa. Không đều nhưng gần như năm nào cũng có.
Một cách đơn giản là để riêng một khoản "lặt vặt" cố định mỗi tháng, ví dụ giả định một phần mười tổng sinh hoạt phí, và không trộn vào tiền ăn hay tiền nhà.
Lập sinh hoạt phí tháng: các bước với số giả định
Bảng tháng nên lập cùng con, vì con là người sẽ tiêu và biết rõ lịch học. Các bước dưới đây dùng đơn vị giả định, bạn thay bằng giá thật hỏi được ở nơi con học.
- Ghi khoản cố định: tiền ở (thuê hoặc ký túc xá), điện nước, điện thoại, internet. Ví dụ giả định tổng là bốn đơn vị mỗi tháng.
- Ghi khoản ăn uống theo ngày rồi nhân số ngày, tính theo giai đoạn: tháng học ở trường một mức, tháng đi lâm sàng một mức cao hơn.
- Ghi khoản đi lại theo nơi học của học kỳ đó, cộng phần gọi xe khi về khuya.
- Thêm khoản lặt vặt cố định và khoản dự phòng sức khoẻ.
- Cộng thành sinh hoạt phí tháng cho từng giai đoạn, không chỉ một con số chung.
- Sau hai tháng đầu, đối chiếu với chi tiêu thật con ghi lại và chỉnh bảng.
Khoản về quê và các khoản theo năm không đưa vào bảng tháng mà để ở bảng năm. Bảng ngân sách sáu năm của gia đình, gồm cả học phí và sinh hoạt phí, có ở một bài khác trong danh mục này.
Khi con xa nhà lần đầu: thoả thuận chuyện tiền hằng tháng
Gửi theo tháng hay theo học kỳ. Gửi theo tháng giúp con tập chi tiêu đều, gửi theo học kỳ giúp con tập lập kế hoạch dài hơn. Năm đầu, nhiều gia đình chọn gửi theo tháng rồi chuyển dần khi con quen.
Tách tài khoản. Một tài khoản cho các khoản cố định như tiền nhà, một ví riêng cho ăn uống và lặt vặt giúp con dễ nhìn ra mình đang tiêu vào đâu.
Thống nhất trước khoản phát sinh. Hai bên nói rõ những khoản nào con tự quyết, những khoản nào cần báo trước, ví dụ mua máy tính, chuyển chỗ trọ, đóng tiền khoá học thêm.
Không biến tiền thành áp lực. Tránh nhắc tới tiền mỗi lần con kể chuyện học. Sinh viên y đã có đủ áp lực học tập; chuyện tiền nên được nói vào một thời điểm định trước, bình tĩnh, cụ thể.
Dạy con nhận ra lừa đảo. Sinh viên năm nhất hay bị nhắm tới bởi các lời mời việc làm thêm phải nộp tiền trước, cho thuê nhà ảo đòi cọc qua mạng. Nhắc con không chuyển tiền khi chưa xem tận nơi và chưa có hợp đồng.
Câu hỏi thường gặp
Sinh viên y nên ở ký túc xá hay thuê trọ?
Không có lựa chọn đúng cho mọi người. Ký túc xá thường dễ đoán chi phí và gần trường; thuê trọ chủ động hơn và chọn được nơi gần bệnh viện thực hành. Nhiều sinh viên ở ký túc xá những năm đầu rồi chuyển ra ngoài khi đi lâm sàng.
Có nên thuê trọ gần bệnh viện ngay từ năm nhất không?
Thường chưa cần, vì những năm đầu học chủ yếu ở trường và nơi thực hành sau này có thể thay đổi theo đợt. Gia đình nên đợi tới khi con biết lịch lâm sàng của năm học rồi mới quyết.
Sinh hoạt phí năm cuối có cao hơn năm nhất không?
Thường có xu hướng thay đổi vì lịch lâm sàng, đi lại, ăn ngoài và trực. Tuy vậy không phải ai cũng tăng; có người ở ghép hoặc chuyển chỗ nên giảm. Cách đúng là xem lại sinh hoạt phí vào đầu mỗi năm học.
Làm sao biết giá thuê trọ ở thành phố con sẽ học?
Hỏi anh chị khoá trên cùng trường, hỏi nhóm sinh viên của trường, và nếu được thì đi xem trực tiếp trước khi nhập học. Không chuyển tiền cọc khi chưa xem phòng và chưa có hợp đồng rõ ràng.
Có nên gửi dư tiền cho con phòng khi cần không?
Một khoản dự phòng nhỏ, để riêng và thống nhất rõ dùng khi nào, thường giúp con yên tâm hơn. Gửi dư mà không có thoả thuận dễ làm con khó tập chi tiêu theo kế hoạch.
Đi trực về khuya có cần tính thêm chi phí không?
Nên tính. Gọi xe về khuya, ăn đêm, đồ dùng mang theo khi trực là những khoản phát sinh theo lịch trực. Gia đình nên ưu tiên an toàn của con khi đi lại vào đêm khuya hơn là tiết kiệm.